Có bao nhiêu loại lá xì gà trên thế giới?
Corojo, Criollo, Habano, Connecticut, Sumatra, Broadleaf, Mata Fina, San Andrés, Ligero, Maduro...
Nếu mới tìm hiểu xì gà, nhìn danh sách này rất dễ nghĩ đây đều là những “giống lá thuốc” khác nhau.
Nhưng thực tế không phải vậy.
- Có cái là giống cây.
- Có cái là nơi trồng.
- Có cái chỉ vị trí chiếc lá trên cây.
- Có cái là cách trồng, cách thu hoạch hoặc cách xử lý sau khi thu hoạch.
Đó cũng là lý do câu hỏi “trên thế giới có bao nhiêu loại lá xì gà?” không có một con số chính xác.
Cigar Aficionado cho biết thế giới cigar có hàng chục loại và dòng tobacco khác nhau, chưa kể các giống lai liên tục được tạo mới hoặc ngừng sử dụng. Người trồng tobacco chọn giống dựa trên nhiều yếu tố như hương vị, khả năng cháy, kích thước lá, sản lượng và khả năng chống bệnh.
Vì vậy, thay vì cố nhớ vài chục cái tên, cách dễ nhất là hiểu lá thuốc xì gà được phân loại như thế nào.
Một điếu xì gà có những loại lá nào?
Trước tiên hãy nhìn vào cấu tạo một điếu cigar.
Một điếu xì gà premium cơ bản có ba phần:
- Wrapper là lá ngoài cùng.
- Binder là lá giữ toàn bộ phần ruột cigar lại với nhau.
- Filler là những lá thuốc nằm bên trong và tạo nên phần lớn blend của điếu cigar.
Riêng với Habanos, phần filler có thể kết hợp nhiều loại lá khác nhau. Habanos liệt kê Volado, Seco, Ligero và đôi khi Medio Tiempo trong phần filler, sau đó thêm binder và wrapper để hoàn thiện điếu cigar.
Nhưng đây mới chỉ là chức năng của lá.
Khi đọc một blend sheet, chúng ta còn phải quan tâm lá đó là giống gì và được trồng ở đâu.
Corojo và Criollo là giống lá thuốc quan trọng của thế giới xì gà
Đây là hai cái tên quan trọng nhất nếu muốn tìm hiểu sâu về xì gà.
Cuba có ảnh hưởng cực lớn tới genetics của tobacco premium ngày nay. Cigar Aficionado mô tả Tabaco Negro Cubano như nguồn gốc của rất nhiều giống Cuban-seed hiện được trồng tại Nicaragua, Dominican Republic, Honduras, Ecuador và nhiều quốc gia khác.
Criollo được phát triển tại Cuba vào khoảng đầu thập niên 1940 và ban đầu chủ yếu phù hợp với filler và binder.
Corojo xuất hiện trong cùng giai đoạn, được phát triển tại vùng El Corojo với mục tiêu tạo ra wrapper đẹp và nhiều hương vị hơn.
Sau này, vì những giống cũ dễ gặp bệnh, người trồng tiếp tục tạo ra nhiều phiên bản mới như:
- Criollo 98
- Corojo 99
- Havana 92
- Havana 2000
- Corojo 2012
Đó mới thực sự là các varietal hoặc hybrid tobacco.
Cigar Aficionado cho biết Corojo 99 và Criollo 98 hiện đặc biệt phổ biến tại Nicaragua. Aganorsa chẳng hạn trồng hai giống này tại Estelí, Jalapa và Condega để sử dụng cho nhiều blend cigar Nicaragua.
Đây là một trong những từ dễ gây hiểu lầm nhất.
Khi thấy một điếu cigar ghi “Ecuador Habano Wrapper” hay “Nicaraguan Habano”, không nên hiểu Habano đơn giản như một giống duy nhất.
Trong ngành cigar ngoài Cuba, Habano hoặc Havana thường được dùng khá rộng để nói về những dòng tobacco mang nguồn gốc hoặc genetics liên quan tới Cuban tobacco.
Vì thế mới có Havana 2000, Havana 92, HVA và hàng loạt loại Cuban-seed khác nhau.
Quan trọng hơn, cùng một genetics nhưng trồng ở hai quốc gia khác nhau vẫn có thể tạo ra tobacco rất khác nhau.
Cigar Aficionado giải thích rằng seed quyết định nhiều đặc tính vật lý của cây, nhưng đất, khí hậu và môi trường lại ảnh hưởng rất lớn tới character và hương vị cuối cùng của lá.
Đó là lý do Corojo 99 trồng tại Nicaragua không nhất thiết giống Corojo 99 trồng tại Ecuador.
Sumatra cũng không chỉ đến từ Indonesia
Sumatra vốn gắn với Indonesia, nhưng genetics của nó đã đi rất xa.
Ngày nay người hút cigar thường gặp Ecuador Sumatra.
Đây không phải một giống tobacco hoàn toàn khác mang tên “Ecuador”.
Hiểu đơn giản, đó là Sumatra-seed được trồng tại Ecuador.
Cigar Aficionado ghi nhận Ecuador đã rất thành công với Sumatra-seed, Connecticut-seed, Havana 2000 và Corojo 99. Điều kiện mây tự nhiên tại Ecuador còn giúp lọc ánh nắng, tạo môi trường rất tốt cho việc sản xuất wrapper.
Vì vậy khi đọc:
Wrapper: Ecuador Sumatra
hãy hiểu theo hai phần:
- Sumatra nói về genetics (gen giống).
- Ecuador nói về terroir (nơi trồng).
Connecticut cũng phức tạp hơn chúng ta tưởng
Connecticut thường khiến nhiều người nghĩ ngay đến những điếu cigar nhẹ, wrapper màu sáng.
Mỗi một lá sẽ được master blender sắp đặt để điếu xì gà đạt được hương vị mong muốn
Nhưng Connecticut không chỉ có một loại.
Connecticut Shade là loại wrapper nổi tiếng với lá mỏng và đẹp, truyền thống được trồng dưới lớp lưới để giảm ánh nắng trực tiếp.
Trong khi đó Connecticut Broadleaf lại có lá lớn, dày, tối và thường xuất hiện trên những điếu cigar đậm hơn hoặc Maduro.
Đây là hai thế giới rất khác nhau dù cùng mang chữ Connecticut.
Ngoài Connecticut Shade được trồng tại Mỹ, ngày nay Ecuador Connecticut cũng cực kỳ phổ biến. Cigar Aficionado ghi nhận Connecticut-seed phát triển rất tốt dưới lớp mây tự nhiên tại Ecuador và có chi phí sản xuất thấp hơn Connecticut Valley.
Cigar Journal và Halfwheel cũng thường xuyên ghi blend theo cách này. Ví dụ một cigar có thể ghi “Wrapper Connecticut Ecuador”, trong khi binder lại là Broadleaf hoặc tobacco từ một quốc gia hoàn toàn khác.
San Andrés và Mata Fina lại là câu chuyện khác
Mexico nổi tiếng với San Andrés.
Brazil nổi tiếng với Mata Fina.
Đây là những cái tên xuất hiện rất nhiều trong thế giới xì gà cao cấp hiện đại.
Mexican San Andrés đặc biệt phổ biến với wrapper Maduro, trong khi Mata Fina của Brazil có thể được sử dụng làm wrapper, binder hoặc filler tùy blend.
Một ví dụ rất dễ thấy là nhiều cigar hiện đại kết hợp San Andrés Mexico với Mata Fina Brazil và filler Nicaragua hoặc Dominican Republic. Halfwheel đã ghi nhận khá nhiều blend sử dụng chính cách phối tobacco đa quốc gia này.
Đây cũng là điều khiến premium cigar thú vị.
Một điếu cigar không nhất thiết chỉ sử dụng tobacco của một quốc gia.
- Wrapper có thể từ Mexico.
- Binder từ Brazil.
- Filler từ Nicaragua và Dominican Republic.
Master blender sẽ kết hợp chúng giống như người làm rượu lựa chọn nhiều nguyên liệu để tạo ra profile mình muốn.
Ligero, Seco và Volado không phải giống lá
Đây là chỗ rất nhiều người hút cigar nhầm.
Ligero không phải một giống tobacco.
Seco cũng không phải.
Chúng mô tả những nhóm lá dựa trên vị trí và đặc tính của lá trên cây.
Theo Habanos:
- Volado nằm phía dưới, nhẹ hơn và đặc biệt hữu ích cho khả năng cháy.
- Seco ở khoảng giữa cây, đóng góp nhiều vào aroma.
- Ligero nằm cao hơn, nhận nhiều ánh nắng hơn, giàu hương vị và cháy chậm hơn.
- Medio Tiempo là nhóm lá hiếm xuất hiện ở phần cao nhất của một số cây và có intensity rất cao.
Vậy nên một blend hoàn toàn có thể sử dụng:
- Nicaraguan Criollo 98 Ligero.
- Criollo 98 cho biết genetics.
- Nicaragua cho biết nơi trồng.
- Ligero cho biết vị trí hoặc classification của chiếc lá.
Chỉ một dòng mô tả nhưng đã chứa ba lớp thông tin khác nhau.
Maduro cũng không phải một giống lá
Maduro có lẽ là hiểu lầm phổ biến nhất.
Không có một loại hạt giống đơn giản gọi là “Maduro seed”.
Theo glossary của Habanos, Maduro nghĩa là “ripe” (đã chín) và được dùng để mô tả wrapper có màu nâu rất tối trên cigar thành phẩm.
Trong thế giới cigar ngoài Cuba, Maduro thường còn gắn với những wrapper được fermentation (lên men) và xử lý đủ lâu để đạt màu tối và profile đặc trưng.
Trên thế giới có vô vàn biến thể lá xì gà khác nhau
Vì vậy có thể có:
- Connecticut Broadleaf Maduro.
- Mexican San Andrés Maduro.
- Habano Maduro.
Tên phía trước mới cho chúng ta thêm thông tin về tobacco đang được sử dụng.
Sun grown và shade grown cũng không phải giống lá
Hai thuật ngữ này nói về cách trồng.
Shade grown nghĩa là cây được che để giảm ánh nắng trực tiếp.
Habanos gọi phương pháp này là Tapado và dùng nó để sản xuất wrapper. Lớp che giúp lá phát triển lớn, mỏng và mịn hơn.
Sun grown nghĩa là tobacco nhận ánh nắng trực tiếp.
Trong hệ thống Cuba, filler và binder được trồng ngoài trời để ánh nắng giúp phát triển những hương vị cần thiết cho blend.
Stalk cut lại là cách thu hoạch
Stalk cut cũng không phải giống tobacco.
Nó mô tả phương pháp thu hoạch bằng cách cắt cả thân cây thay vì hái từng lá theo từng tầng.
Ngược lại, phương pháp thu hoạch từng lá có thể được gọi là priming hoặc trong hệ thống Cuba liên quan tới ensarte. Habanos định nghĩa ensarte vừa là việc xâu lá thành từng cặp trước khi treo trong curing barn, vừa được dùng để mô tả phương pháp thu hoạch từng lá.
Đây là lý do khi nghe những cụm như Broadleaf stalk cut, chúng ta đang nghe hai thông tin khác nhau:
- Broadleaf nói về tobacco.
- Stalk cut nói về cách nó được thu hoạch.
Vậy cuối cùng có bao nhiêu loại lá xì gà?
Không có con số chính xác.
Chỉ riêng premium cigar đã có hàng chục varietal và hybrid tobacco, chưa kể những giống hiếm, giống cũ và những loại mới liên tục được lai tạo. Cigar Aficionado thậm chí ghi nhận những cái tên ít gặp như Pelo de Oro, Sancti Spíritus, Rezago 11, Pelo de Angel, Cola de Gallo, Yavis và Besuki bên cạnh các giống phổ biến hơn.
Nhưng với người hút cigar, chúng ta không cần học thuộc hàng chục cái tên.
Chỉ cần nhớ một công thức đơn giản:
Giống lá cộng nơi trồng cộng vị trí lá cộng cách trồng cộng cách thu hoạch cộng quá trình xử lý sẽ tạo nên tobacco cuối cùng.
Đó là lý do cùng là Corojo nhưng hai điếu cigar có thể hút hoàn toàn khác nhau.
Khi biết rõ về điếu xì gà hơn, bạn sẽ thấy có nhiều điều thú vị khi hút
Đó cũng là lý do cùng mang chữ Connecticut nhưng Connecticut Shade và Connecticut Broadleaf gần như ở hai thái cực khác nhau.
Và đó là lý do đọc blend của một điếu xì gà thú vị hơn rất nhiều khi chúng ta hiểu những từ trên cigar box thực sự có nghĩa gì.
Biết lá thuốc giúp chơi xì gà thú vị hơn
Với người mới, chỉ cần biết điếu cigar ngon hay không có thể đã đủ.
Nhưng khi bắt đầu đi sâu hơn vào thú chơi xì gà, hiểu tobacco sẽ giúp bạn biết tại sao mình thích một điếu cigar này nhưng lại không thích điếu khác.
Có thể bạn thích vị ngọt và đậm của Broadleaf.
Thích spice của Corojo.
Thích phong cách mềm hơn của Connecticut.
Hay bắt đầu nhận ra mình đặc biệt thích cigar Nicaragua sử dụng Criollo 98 và Corojo 99.
Lúc đó việc chọn cigar tại cigar lounge, kết hợp xì gà với rượu whisky, rum, cognac hay cà phê cũng trở nên thú vị hơn. Không còn đơn giản là chọn thương hiệu nổi tiếng hoặc điếu cigar đắt tiền, mà là hiểu thứ mình đang thực sự hút.
Và đây mới chỉ là phần mở đầu.
Ở bài tiếp theo của series, chúng ta sẽ đi vào hai cái tên xuất hiện gần như ở khắp thế giới premium cigar:
Corojo và Criollo khác nhau thế nào, tại sao cả hai đều sinh ra từ Cuba nhưng ngày nay lại trở thành linh hồn của rất nhiều điếu xì gà Nicaragua?
